Registerlid Stanley Schardijn schrijft als nieuwspanellid mee aan cm:nieuwspanel: 'onderwijs in het nieuws, we hebben er allemaal mee te maken'

In het cm: nieuwspanel gaat Stanley Schardijn in op het onderwijs en wat de invloed van finance & control voor waarde kan zijn in de onderwijssector.

Het onderwijs is een onderwerp dat behoorlijk leeft en waar iedereen wel een mening over heeft. Behalve een niet aflatende stroom nieuwsberichten, heb je er vaak zelf ook nog mee te maken. Bijvoorbeeld als de sector gaat staken. Dat raakt velen van ons, al is het maar praktisch vanwege de vraag wat je moet doen als je kind die dag niet naar school kan. Interessant is dat ook leerlingen hun ongenoegen uiten. Steeds meer hoor je de stemmen van leerlingen in het voortgezet onderwijs en uit het primair onderwijs. Dat zet mij aan het denken: kan finance & control hieraan waarde toevoegen? Centraal staat namelijk: geld. De bekostiging van het onderwijs lijkt de belangrijkste factor in alle discussies. Krijgt het onderwijs wat de sector moet krijgen? En daar ligt in mijn ogen dé uitdaging voor uw rol vanuit finance & control.

De eerste vraag die we kunnen stellen is: ‘welk rendement levert goed onderwijs onze maatschappij op?’. Een vervolgvraag is dan: ‘Wat willen we als bv Nederland nu en straks investeren in het onderwijs?’. Oftewel: rendement onderwijs investeringen = ROI.
Onvermijdelijk levert dit een (oeverloos?) debat op over de vraag: wat is dan de definitie van rendement van onderwijs? Wellicht rendementen als: aantal geschoolde mensen, het landelijke kennisniveau, aantal werkenden en de bijdrage van werkenden aan de pensioenkas.

Kan Finance & Control stellen: ‘onderwijsrendement is immaterieel?’

Stel onderwijs rendement gelijk aan goodwill. Rendement op en door onderwijs is niet materieel te waarderen, laat staan uit te rekenen. Misschien op persoonsniveau: een goede opleiding en daardoor een goede baan leidt tot tastbaar rendement in de vorm van een goed (of zelfs luxe) leven, goede gezondheidszorg en dergelijke.
En daar wringt de schoen in de onderwijssector. Want als wij gaan vergelijken wat gemiddeld een leerkracht/docent verdient versus andere sectoren binnen de overheid, dan is het financieel economisch onverklaarbaar waarom werknemers in het onderwijs – waar men zich met liefde, hart en ziel inzet voor kinderen van anderen – onderbetaald en ondergewaardeerd worden. Dit laatste is ook weer immaterieel.

Stel eens voor dat ‘onderwijs goodwill’ het equivalent is van:

  1. alle belastinggelden besteed aan onderwijs;
  2. de inzet van leerkrachten/docenten, zijnde 80 procent van het budget;
  3. de economische maatschappelijke waarde van een goed opgeleide workforce = onderwijs goodwill. Wat een gigantisch bedrag gaat dat worden. Dat gaat zeker rechtvaardigen waarom er veel meer geïnvesteerd moet worden in het onderwijs. Het zorgt ook dat de onderwijssector aantrekkelijker wordt om daar carrière in te maken. Ook die waarde kun je bij het equivalent optellen.

Kan finance & control uitrekenen, monitoren en richtinggevend adviseren waar, wanneer en hoeveel er (meer) geïnvesteerd moet worden?

Dat wij eens verder gaan dan alleen maar de focus op hoeveel het onderwijs nu kost. Want, zoals ik eerder aangaf, als je kijkt naar het rendement van investeren in onderwijs in vergelijking met het rendement van heel veel andere uitgaven in de publieke sector, moet je constateren dat we te maken hebben met een scheve verhouding.
Ironisch genoeg zijn alle discussies al ingekaderd. Ingekaderd omdat wij een kenniseconomie zijn. Kijk maar om je heen welke voor expertises mensen van buiten Nederland gehaald moeten worden. Dan zie je al snel dat het onzinnig is om te praten over de kosten van onderwijs; onze focus zou op zinvol investeren moet liggen.

Parallel aan de rendementsvraag heeft finance & control ook een verantwoordelijkheid in balansverantwoording. Want wie monitort de immateriële waarde van het onderwijs (onze positie als kenniseconomie) én toetst of ons immaterieel rendement op onderwijsinvesteringen niet verdampt?

Ik hoop dat controllers zich deze vragen durven te stellen, als de onderwijssector weer eens de krantenkoppen haalt met een nieuwe noodkreet
Als we naar de horizon turen en ons een voorstelling maken van onze oude dag, dan weten we dat onze inactieve periode gefinancierd moet worden door de generatie die nu in de schoolbankjes zit. Het zou een geruststellende wetenschap zijn dat we vandaag wijs genoeg zijn om te investeren in onderwijs, zodat de opgroeiende generatie straks in staat is om voldoende waarde te creëren.

Auteur: Stanley Schardijn (registerlid van de BSPD)

Bron: cm: nieuwspanel